Copa America là giải đấu bóng đá nam cấp đội tuyển quốc gia lâu đời nhất thế giới còn tồn tại cho đến ngày nay. Ra đời từ năm 1916, giải đấu không chỉ mang ý nghĩa thể thao đơn thuần mà còn là biểu tượng lịch sử, văn hóa và bản sắc của bóng đá Nam Mỹ. Lịch sử giải Copa America trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, Copa America đã chứng kiến những cuộc đối đầu kinh điển, sự trỗi dậy của các cường quốc bóng đá và sự đam mê cuồng nhiệt đặc trưng của lục địa Nam Mỹ.CONMEBOL Copa America, thường được gọi ngắn gọn là Copa America, là giải vô địch bóng đá nam chính thức của khu vực Nam Mỹ, do Liên đoàn bóng đá Nam Mỹ (CONMEBOL) tổ chức. Giải đấu quy tụ 10 đội tuyển quốc gia thành viên gồm Argentina, Bolivia, Brazil, Chile, Colombia, Ecuador, Paraguay, Peru, Uruguay và Venezuela. Mục tiêu cốt lõi của Copa America là xác định nhà vô địch châu lục và khẳng định vị thế bóng đá Nam Mỹ trên bản đồ thế giới.
Từ thập niên 1990, nhằm tăng tính cạnh tranh và hoàn thiện thể thức thi đấu, CONMEBOL bắt đầu mời thêm các đội tuyển khách mời đến từ khu vực Bắc, Trung Mỹ (CONCACAF) và đôi khi là châu Á (AFC). Sự tham gia của các đội ngoài Nam Mỹ giúp giải đấu mở rộng tầm ảnh hưởng và trở thành một trong những giải đấu đội tuyển hấp dẫn nhất hành tinh.
Tính đến sau Copa America 2024, Argentina đang là đương kim vô địch và đồng thời là đội tuyển giàu thành tích nhất lịch sử giải đấu với 16 lần đăng quang. Uruguay bám sát ngay phía sau với 15 danh hiệu, trong khi Brazil xếp thứ ba với 9 lần vô địch. Ba quốc gia này tạo nên “tam trụ” quyền lực xuyên suốt lịch sử Copa America.
| 1916 | Giải đấu đầu tiên được tổ chức tại Argentina; Uruguay trở thành nhà vô địch đầu tiên; CONMEBOL chính thức ra đời. |
| 1919 | Brazil lần đầu đăng cai và vô địch sau trận play-off kéo dài với Uruguay. |
| 1945 – 1947 | Argentina lập kỷ lục vô địch ba lần liên tiếp. |
| 1975 | Giải đấu chính thức mang tên Copa America và thay đổi toàn diện thể thức thi đấu. |
| 1987 | CONMEBOL quay lại mô hình quốc gia đăng cai luân phiên. |
| 1993 | Áp dụng thể thức 12 đội, lần đầu mời các đội ngoài Nam Mỹ. |
| 2016 | Copa America Centenario được tổ chức tại Hoa Kỳ với 16 đội. |
| 2021 | Argentina vô địch tại Maracana, chấm dứt 28 năm không danh hiệu. |
| 2024 | Argentina bảo vệ thành công chức vô địch, nâng tổng số danh hiệu lên 16. |
Giai đoạn hình thành và đặt nền móng (1916–1929)
Theo SC88: Bóng đá Nam Mỹ bắt đầu bén rễ từ cuối thế kỷ 19, khi các câu lạc bộ đầu tiên xuất hiện tại Peru và Argentina. Năm 1910, Argentina tổ chức một giải đấu quốc tế mang tính chất giao hữu để kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Năm. Dù chưa được công nhận là Copa America chính thức, giải đấu này được xem là tiền đề quan trọng cho sự ra đời của giải vô địch Nam Mỹ.
Giải đấu chính thức đầu tiên mang tên Campeonato Sudamericano de Football diễn ra tại Argentina vào tháng 7 năm 1916, với sự tham gia của bốn đội tuyển: Argentina, Uruguay, Brazil và Chile. Uruguay trở thành nhà vô địch đầu tiên sau trận hòa không bàn thắng với chủ nhà Argentina, qua đó ghi danh vào lịch sử bóng đá thế giới.
Thành công của giải đấu đã dẫn đến sự ra đời của CONMEBOL vào ngày 9/7/1916, đánh dấu bước ngoặt lớn trong quá trình tổ chức và phát triển bóng đá Nam Mỹ. Trong thập niên 1920, Uruguay và Argentina thay nhau thống trị giải đấu, tạo nên nền tảng cạnh tranh bền vững cho Copa America.
Thời kỳ gián đoạn và biến động (1930–1967)
Những người tham gia Rút Tiền SC88 chia sẻ: Sau kỳ World Cup đầu tiên năm 1930, Copa America bước vào giai đoạn bất ổn kéo dài do mâu thuẫn chính trị và thể thao giữa các liên đoàn thành viên. Lịch thi đấu thiếu ổn định, nhiều đội tuyển không tham dự hoặc chỉ cử đội hình phụ, làm giảm chất lượng chuyên môn của giải đấu trong một số kỳ.
Dù vậy, giai đoạn này vẫn ghi nhận nhiều cột mốc đáng nhớ như chức vô địch lịch sử của Peru năm 1939, Bolivia năm 1963 hay sự thống trị tuyệt đối của Argentina trong thập niên 1940 với ba danh hiệu liên tiếp.
Kỷ nguyên Copa America hiện đại (1975–nay)
Năm 1975 đánh dấu bước ngoặt lớn khi giải đấu chính thức mang tên Copa America và thay đổi hoàn toàn thể thức thi đấu. Giai đoạn này mở đường cho sự chuyên nghiệp hóa, nâng cao tính cạnh tranh và sức hút toàn cầu của giải đấu.
Từ năm 1993, Copa America ổn định với thể thức 12 đội, sau đó mở rộng lên 16 đội trong các kỳ đặc biệt. Các kỳ giải gần đây, đặc biệt là năm 2016, 2021 và 2024, cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống Nam Mỹ và xu hướng toàn cầu hóa bóng đá.
Thể thức và quy tắc thi đấu
Copa America hiện đại thường được tổ chức với 12 hoặc 16 đội, chia thành các bảng đấu vòng tròn. Các đội đứng đầu bảng sẽ tiến vào vòng knock-out gồm tứ kết, bán kết và chung kết. Từ năm 1995, mỗi trận thắng được tính 3 điểm, giúp tăng tính cạnh tranh và chiến thuật.
Thống kê và kỷ lục đáng chú ý
| Năm thành lập | 1916 |
| Khu vực | Nam Mỹ (CONMEBOL) |
| Đội vô địch nhiều nhất | Argentina (16 lần) |
| Quốc gia đăng cai nhiều nhất | Argentina |
| Đương kim vô địch | Argentina (2024) |
Lịch sử giải Copa America với hơn một thế kỷ tồn tại, Copa America không chỉ là giải đấu bóng đá, mà còn là di sản văn hóa thể thao của Nam Mỹ. Mỗi kỳ Copa America là một chương mới trong lịch sử đầy cảm xúc, nơi quá khứ, hiện tại và tương lai của bóng đá Nam Mỹ giao thoa mạnh mẽ.
